افزایش محبوبیت جمهوری اسلامی ایران پس از جنگ رمضان در جهان اسلام

علی طوسی در یادداشتی برای اندیشکده رهیافت نوشت: 

پس از جنگ غزه و رویارویی مستقیم ایران با رژیم صهیونیستی در جنگ رمضان، افکار عمومی جهان عرب دچار تحولات مهمی شد. داده‌های مؤسسه عرب بارومتر نشان می‌دهد دو روند موازی تقویت شده است: افزایش اعتبار جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان حامی اصلی فلسطین، و افول محبوبیت آمریکا به دلیل حمایت از اسرائیل. اهمیت این داده‌ها در آن است که عمدتاً از جوامع عربی با اکثریت اهل سنت گردآوری شده؛ فضایی که پیش‌تر لزوماً همسو با ایران نبوده است. بنابراین، تغییر تصویر ایران در این محیط، حامل پیامی راهبردی فراتر از مرزهای همسویی مذهبی است. بااین‌حال، این روند در همه کشورها یکسان نیست و در برخی، متغیرهای داخلی نیز بر نگرش به ایران اثر می‌گذارند.

روند کلی: افزایش اعتبار جمهوری اسلامی ایران، کاهش شدید محبوبیت آمریکا، و افت بیشتر مشروعیت رژیم صهیونیستی

جدول ۱. جمع‌بندی روندهای اصلی در کشورهای مورد اشاره در گزارش‌های عرب بارومتر

ارزیابی سیاست خارجی مثبت

چرا افزایش محبوبیت جمهوری اسلامی ایران رخ داد؟

افزایش محبوبیت جمهوری اسلامی ایران در افکار عمومی عربی و اسلامی پس از جنگ رمضان، بیش از هر چیز به مرکزیت دوباره مسئله فلسطین بازمی‌گردد. در شرایطی که بسیاری از دولت‌های منطقه یا موضعی محتاطانه اتخاذ کردند یا در چارچوب روابط با آمریکا و روندهای عادی‌سازی حرکت کردند، جمهوری اسلامی ایران بر موضع سنتی خود یعنی حمایت آشکار از فلسطین و مقاومت ایستاد. این ثبات موضع، به‌ویژه هنگامی که با اقدام مستقیم علیه رژیم صهیونیستی همراه شد، در افکار عمومی منطقه به عنوان نشانه‌ای از صدق، ثبات و آمادگی برای هزینه‌دادن تفسیر شد.

افزون بر این، خلأ نمایندگی سیاسی جهان اسلام در دفاع قاطع از فلسطین، به نفع ایران عمل کرد. در بسیاری از کشورهای عربی، شهروندان احساس می‌کنند دولت‌هایشان با وجود همدلی لفظی با فلسطین، از اقدام مؤثر در برابر رژیم صهیونیستی یا فشار بر آمریکا ناتوان‌اند. در چنین فضایی، جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت بیش از گذشته در جایگاه بازیگرانی قرار می‌گیرند که می‌توانند زبان بخش خشمگین و تحقیرشده‌ای از امت اسلامی باشند.

همچنین در گزارشی که هسته مطالعات جهان اسلام دانشگاه امام صادق ع از نویسنده نشر داد بیان شد که میزان محبوبیت رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز، پس از شهادت ایشون افزایش چشمگیری پیدا کرد؛ که امر بیان شده بی تاثیر در میزان محبوبیت جمهوری اسلامی ایران نمیباشد.[1]

چرا محبوبیت آمریکا و رژیم صهیونیستی کاهش یافت؟

آمریکا در افکار عمومی عربی پس از جنگ غزه و جنگ رمضان، بیش از پیش در مقام حامی و شریک رژیم صهیونیستی دیده شد. حمایت تسلیحاتی، پوشش دیپلماتیک، وتو در نهادهای بین‌المللی و تلاش برای جلوگیری از محکومیت اسرائیل، همگی این تصور را تقویت کرد که واشنگتن نه بخشی از راه‌حل، بلکه بخشی از خود مسئله است. افت شدید محبوبیت آمریکا در تونس نمونه‌ای روشن از این روند است، اما این تحول به تونس محدود نیست و در کل جهان عرب دامنه یافته است.

در مورد رژیم صهیونیستی نیز مسئله روشن‌تر است. جنگ غزه با حجم بی‌سابقه‌ای از کشتار غیرنظامیان، تخریب زیرساخت‌های حیاتی، محاصره غذایی و دارویی و حملات به اماکن غیرنظامی همراه بود. چنین وضعی باعث شد حتی در کشورهایی که دولت‌هایشان در مسیر عادی‌سازی حرکت کرده بودند، افکار عمومی بیش از گذشته علیه رژیم صهیونیستی موضع بگیرد. از این منظر، می‌توان گفت جنگ غزه و سپس جنگ رمضان، نه تنها جایگاه اسرائیل را بهبود نداد، بلکه آخرین ذخایر محدود مشروعیت اجتماعی آن را نیز در افکار عمومی عربی فرسوده‌تر کرد.

نتیجه‌گیری

بر اساس داده‌ها و تحلیل‌های مؤسسه عرب بارومتر، جنگ غزه و جنگ رمضان یک نقطه عطف در افکار عمومی عربی ـ اسلامی پدید آورد. در این نقطه عطف، جمهوری اسلامی ایران توانست جایگاه خود را به عنوان بازیگری پیشتاز در دفاع از فلسطین و مقابله با رژیم صهیونیستی تقویت کند. اهمیت این تحول در آن است که داده‌های عرب بارومتر عمدتاً از جوامع عربی و اهل سنت گردآوری شده‌اند؛ از این رو، افزایش اعتبار ایران در این فضا، نشانه‌ای مهم از عبور نسبی مسئله فلسطین از مرزهای فرقه‌ای و سیاسی به شمار می‌رود.

در جمع‌بندی نهایی می‌توان گفت که آنچه پس از جنگ رمضان در افکار عمومی جهان عرب و بخش مهمی از جهان اسلام تقویت شده، نه صرفاً یک تغییر مقطعی احساسی، بلکه ارتقای جایگاه جمهوری اسلامی ایران در مقام محور دفاع از فلسطین و مقاومت و در مقابل، افول مشروعیت آمریکا و رژیم صهیونیستی است. البته این دستاورد برای تثبیت و تعمیق نیازمند استمرار هوشمندانه دیپلماسی عمومی، رسانه‌ای و سیاسی جمهوری اسلامی ایران در میان ملت‌های مسلمان است.

منابع

1. Arab Barometer, Changing Views of Iran after the 2026 War, 2026.
2. Arab Barometer, What MENA Citizens Really Think of Iran’s Khamenei, 2026.
3. Arab Barometer, How Gaza is Reshaping Arab Public Opinion on Iran and Khamenei, 2026.
4. Arab Barometer / New York Times, Is This the End of Political Islam?
5. Arab Barometer, Who Speaks for the Muslim World?
6. Arab Barometer / Foreign Affairs, America Has Lost the Arab World.
7. Arab Barometer, Regional Public Views: Great Power Competition amid Escalating Conflict.
8. Arab Barometer, Foreign Policy and Economics: How Arab Public Opinion Correlates with Global Leaders’ Actions.
9. Arab Barometer / Foreign Affairs, How Arab Public Opinion Constrains Normalization with Israel.
10. Arab Barometer, A Hidden Force in the Middle East.
11. https://www.arabbarometer.org/media-news/america-is-losing-the-arab-world-and-china-is-reaping-the-benefits/
12. https://www.arabbarometer.org/wp-content/uploads/ABVII_US-China_Report-EN.pdf

[1] https://ble.ir/jahane_eslam/3499751651065493216/1776066837768