زهرا پهلوانی پژوهشگر حوزه خدمات سلامت روان در یادداشتی برای اندیشکده رهیافت نوشت:
تربیت به مجموعه فعالیت هایی گفته می شود که به منظور رشد و توسعه فرد انجام می گیرد (شرافت و همکاران،1402) تربیت کودک بر اساس حدیث پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بر سه موضوع تأکید دارد: 1. دوستی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله 2. دوستی اهل بیت ایشان 3. تلاوت قرآن (الجامع الصغیر، جلد 1، صفحه 14). کودک در خردسالی تربیت پذیری بیشتری دارد؛ زیرا در این سن، او به راحتی و آسانی فرمانبردای میکند و سریعتر تحت تأثیر قرار میگیرد و هنوز در او عاداتی که مانع اطاعت او باشد، به وجود نیامده است و نیز ارادهای قوی ندارد تا او را از اطاعت باز دارد. بنابراین اگر کودک خردسال به امری عادت کند، چه خوب چه بد، این عادت به آسانی تغییر نمییابد. اگر او به روشهای نیکو و رفتارهای خوب، انس و عادت پیدا کند، این عادت در او مستمر و بلکه رو به شدت و افزایش خواهد بود و اگر در این دوره او را به حال خود رها کنند و یا او را به بیبند و باری در اموری که طبیعت و سرشت او اقتضای آن را ندارد، عادت دهند و سپس شروع به تربیت و تهذیب او کنند، پس از اینکه این عادات در او راسخ گشت، تغییر آنها در او برای مربی دشوار خواهد بود. خداوند متعال در آیه 28 سوره انعام میفرماید: هر گاه برگردانده میشدند به آنچه از آن نهی شدند، دوباره به آن دچار میگشتند. کسی که در دوران کودکی آزادانه از تمایلات خود پیروی میکرده، در دوران رشد و بزرگسالی نمیتواند تمایلات خود را تعدیل و تنظیم کند؛ زیرا عاداتی که در دوران کودکی داشته، به صورت ملکه راسخ و پایدار در آمده است. به همین دلیل است که آنچه انسان در دوران خردسالی فرا میگیرد، همچون نقشی میماند که در سنگ ایجاد شده و به آسانی محو نمیشود. اسلام برای ساختن شخصیت انسانی، به مربیان امر کرده تا به کودکان محبت بورزند؛ چنان که پیامبر گرامی اسلام (ص) میفرماید: به کودکان محبت بورزید و به آنها ترحم کنید. وقتی به آنان وعده دادید، وفا کنید؛ زیرا آنها جز اینکه شما را روزی دهنده خود میبینند، تصور دیگری ندارند (محمدی نویسی، 1387). از جمله راهکارهای تربیتی در مورد کودکان میشود اشاره به موارد ذیل کرد: 1. خواندن داستان. 2. وقت گذاشتن برای کودک. 3. تربیت اجتماعی کودک با بازی کردن. 4. ارتباط داشتن با دوستان خانوادگی. 5. قدرت دادن به کودکان (مالکی و همکاران،1401).
از آنجا که مسجد، جایگاه مقدس و پایگاه مذهبی مسلمانان از لحاظ فرهنگی و اجتماعی بسیار غنی و از لحاظ جغرافیایی در سراسر جوامع اسلامی گستره وسیعی را به خود اختصاص داده، این خصوصیات است که مساجد در جوامع اسلامی میتوانند کارکردهای متنوعی داشته باشند. اسلام مکتب تعلیم و تربیت و به کمال رساندن انسانهاست، امر تعلیم و تربیت در اسلام از قداست بسیار بالایی برخوردار است، چنانکه رسول گرامی اسلام هدف از بعثت خود را اتمام و اکمال بزرگواریهای اخلاقی در راستای حفظ کرامت انسانی قلمداد میکند، لذا میفرماید: انما بعثت لأتمم مکارم الاخلاق «همانا من برای تکمیل کرامتهای اخلاقی فرستاده شدهام، بنابراین مساجد از صدر اسلام مرکز تعلیم و تربیت بوده و این در دورههای مختلف و در گذر زمان مورد توجه قرار گرفته است. مسجد قلب تپنده حیات اسلام و کانون و محور فعالیتهای جامعه اسلامی و مسجد خانه خداوند در زمین است. پراکندگی گستره مساجد و در نتیجه تحت تاثیر قرار دادن تمام اقشار جامعه گویای عظمت سرمایهای به نام «مسجد» است که میتواند بستر مناسبی برای نشر معارف اسلامی و آموزههای فرهنگی و تربیت مناسب افراد اجتماع باشد (کریمی،1394).
و بر اساس راهنمای سلامت روان برای شرایط جنگ، ارتباط اجتماعی یکی از مهمترین عوامل محافظتکننده در برابر اختلال استرس پس از سانحه و افسردگی است. ایجاد یا حفظ ارتباطات خانوادگی، دوستی و اجتماعی باعث کاهش احساس انزوا و افزایش تابآوری روانی میشود (کمیته مداخله در بحران انجمن روانشناسی ایران،1404).
با توجه به اینکه کودکان در این شرایط ممکن است دچار استرس شوند، حضور در تجمعات شبانه و در کنار هم سن و سالهایشان در میادین و مساجد به کاهش احساس استرس آنها کمک میکند.
کودکان در این تجمعات علاوه بر احساس کاهش استرس همچنین ارزشهای بنیادین انقلاب اسلامی را به صورت عملی یاد میگیرند. و پایه گذاری تربیت اسلامی و دینی شکل میگیرد. کودکان آینده این جامعه هستند پس تربیت صحیح آنان، آینده را تضمین خواهد کرد.
همچنان که در این تجمعات برخی فعالیتها صورت گرفته است، اما خوب است که تلاش بیشتری برای افزایش علاقه کودکان در تجمعات شبانه شود. و این فعالیتها در تجمعات مناطق مختلف کشور صورت گیرد، مثل:
فراهم کردن محیط اختصاصی برای کودکان،
هدیه دادن خوراکیهای دوست داشتنی به کودکان،
هدیه دادن وسایل بازی در حد توان به کودکان،
انجام فعالیتهای مورد علاقه آنها مثل بازیهای حرکتی با وسایل بازی مثل تاب و سرسره.
و همچنین بدون وسایل بازی مثل وسطی، فوتبال و انواع بازیهای نیازمند تحرک و دویدن،
گل بازی و کاهش استرس آنها با توجه به خواص گل و آرامش و تسکین دهی آن
یادگیری مفاهیم ارزشهای بنیادین انقلاب اسلامی مثل:
رنگآمیزی مفاهیم طراحی شده مثل رهبر شهید، مهربانیهای رهبر شهید نسبت به کودکان، کودکان و دانشآموزان مدرسه میناب، اسرائیل و ضعف او،
ساخت کاردستیهای ابداعی و همچنین ساخت موشک و اسم گذاری موشکها توسط کودکان
ساخت کاردستیهای ابداعی سرباز وطن توسط کودکان
پرتاب موشک به بنر ترامپ و یتانیاهو و تربیت کودکان در مبارزه با ظلم و بی عدالتی
قرار دادن پرچم اسرائیل و امریکا و پرتاب دارت توسط کودکان در تربیت کودکان برای مبارزه با ظلم و بی عدالتی
قرار دادن لی لی و تصاویر نمادهای ظلم و لگد کردن آن توسط کودکان برای تربیت کودکان برای مبارزه با ظلم و بی عدالتی
خواندن داستانهای دوران کودکی حضرت آیت الله سید علی خامنهای برای کودکان و آشنایی هر چه بیشتر آنها با زندگانی رهبر شهید
خواندن داستانهای دوران کودکی شهدا برای کودکان و آشنایی آنان با زندگانی شهدا
آموزش نقاشی به کودکان با محوریت کشیدن مفاهیم انقلاب اسلامی
درخواست کشیدن نقاشی از کودکان و ترسیم دیدگاه آنها از موقعیت جنگ و خواستن توضیح نقاشیهایشان و همچنین تفسیر نقاشی توسط مشاور
کشیدن گروهی پرچم بزرگ ایران توسط کودکان با رنگ و کاغذهای بزرگ
آموزش مفاهیم قرآنی مبارزه با جنگ و سوره فیل به کودکان
نشان دادن مهم بودن وجود آنها مثل تکرار شعار آنها توسط بزرگسالان جمع
بردن بستههای معیشتی با کودکان به درب خانههای افراد بی بضاعت برای تربیت کودکان و یادگیری آنان در جهت افزایش همدلی و همراهی مردم در دوران جنگ
استفاده از کودکان در مواکب و تقویت حس همراهی آنان در دوران جنگ
منابع
شرافت، اسماعیل و حیدرپور زرگ آباد، حامد و حاجی زاده، مجتبی و مهدی قلی زاده، حسین،1402،بررسی مفهوم تربیت از منظر روانشناسی تربیتی در آموزش کودکان دوره ابتدایی،https://civilica.com/doc/1795946
کمیته مداخله در بحران انجمن روانشناسی ایران. (1404). راهنمای سلامت روان برای شرایط جنگ. تهران: کمیته مداخله در بحران انجمن روانشناسی ایران.
مالکی، مریم، آسمانی، مهری، صالحی زاده، شبنم، و محمدیان، زهرا. (1401). تربیت اجتماعی کودکان و نوجوانان. همایش ملی پژوهش های مدیریت و علوم انسانی در ایران. SID. https://sid.ir/paper/996070/fa
محمدی نویسی، فاطمه. (1387). تربیت کودک از نگاه نبوی. فرهنگ کوثر. (73). https://ensani.ir/fa/article/58342
کریمی، قدرت. (1394). نقش مسجد در تربیت فرد و اجتماع. پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
https://janat1.ir/hadith/?subject=parenting
