غلامرضا نوری پژوهشگر حوزه زیارت و گردشگری در یادداشتی برای اندیشکده رهیافت نوشت:
در سوگ فقدان جانگداز رهبر فرزانه و شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله العظمی سید علی حسینی خامنهای (رضوانالله تعالی علیه)، اکنون ایران اسلامی خود را برای یکی از عظیمترین وداعهای تاریخ معاصر آماده میکند. بر اساس شنیدهها و نشانهها، پیکر مطهر این اسوه مقاومت و بیداری، در جوار مضجع منور امام رضا (ع) در مشهد مقدس آرام خواهد گرفت و این رویداد، تشییعی را رقم خواهد زد که بیشک در زمره بزرگترین گردهماییهای انسانی عصر حاضر در جهان ثبت خواهد شد. این وداع تاریخی، نه فقط یک آیین سوگواری، که نمایشی از عمق پیوند امت با رهبری خواهد بود که نیمقرن پرچمدار عزت و استقامت بود.
در تاریخ معاصر، کمتر رخدادی را میتوان سراغ داشت که یک شهر واحد، میزبان دهها میلیون انسان سوگوار از سراسر یک کشور و حتی فراتر از مرزها باشد. مشهد مقدس، که اینک خود را برای این میهمانی عظیم آماده میکند، در آستانه لحظهای قرار گرفته است که میتواند برای همیشه در حافظه تاریخی این ملت و همه آزادگان جهان ثبت شود. آنچه پیش روست، نه صرفاً یک عملیات اجرایی، که یک حماسه ملی و فراملی است؛ حماسهای که اگر با تدبیر و درایت مدیریت شود، میتواند به نمادی ماندگار از وفاداری، انسجام و قدرت جمهوری اسلامی ایران تبدیل گردد.
ابعاد شخصیتی رهبر شهید و گستره جهانی مراسم
برای درک عظمت این رویداد، ابتدا باید شخصیتی را که قرار است مورد وداع قرار گیرد، به درستی بشناسیم. آیتالله شهید سید علی حسینی خامنهای (رضوان الله علیه) شخصیتی چندبعدی بود که هر یک از ابعاد وجودی او میتواند گروهی عظیم از انسانها را در مراسم تشییع ایشان گرد آورد. نزدیک به پنج دهه حضور در بالاترین سطوح مدیریتی کشور، از ریاست جمهوری در سالهای دفاع مقدس تا رهبری در دورههای پس از جنگ، اصلاحات، فتنهها، تحریمها و نبردهای منطقهای، تصویری از یک فرمانده باسابقه و تأثیرگذار در اذهان عمومی ساخته است. جایگاه ایشان به عنوان یکی از نزدیکترین یاران بنیانگذار انقلاب اسلامی، برای نسل اول انقلاب تداعیگر خاطرات مبارزه و پیروزی است.
در کنار رهبری سیاسی، ایشان به تدریج جایگاه مرجعیت دینی را نیز در میان بخشی از مقلدان خود به دست آوردند که این مسئله ابعاد مذهبی تشییع را گستردهتر میکند. اما شاید مهمترین بعد شخصیتی ایشان که مراسم را به سطح بینالمللی ارتقا میدهد، نقش ایشان به عنوان پدر معنوی جبهه مقاومت است. حمایتهای بیدریغ ایشان از گروههای مقاومت در لبنان، فلسطین، سوریه، عراق و یمن، شخصیت ایشان را به یک نماد فراملی برای نیروهای مقاومت در سراسر جهان تبدیل کرده است. از این رو، حضور میلیونی از کشورهای مختلف منطقه در مراسم تشییع ایشان، نه یک احتمال، که یک قطعیت خواهد بود. مواضع صریح و مستمر ایشان در برابر آمریکا و رژیم صهیونیستی نیز ایشان را به چهرهای محبوب در میان ملتهای مسلمان و آزادیخواه جهان تبدیل کرده است. تلفیق این ابعاد چندگانه، ماهیت مراسم تشییع را نیز چندلایه میکند: از یک سو تشییع یک رهبر بزرگ ملی، از سوی دیگر وداع با یک مرجع دینی، و از طرف دیگر بدرقه فرمانده جبهه مقاومت. چنین ترکیبی، جمعیتی را ایجاد خواهد کرد که از نظر تنوع جغرافیایی، زبانی و فرهنگی، کمنظیر خواهد بود.
امنیت
در صورت برگزاری چنین مراسمی، شهر مشهد برای چند روز به یکی از مهمترین نقاط تجمع انسانی در جهان تبدیل خواهد شد و این مسئله به طور طبیعی حساسیتهای امنیتی گستردهای ایجاد میکند. مشهد نه تنها دومین کلانشهر ایران، بلکه شهری با اهمیت مذهبی بینالمللی است و هرگونه رویداد امنیتی در آن، بازتاب جهانی خواهد داشت. تأمین امنیت در چنین رویدادی باید در چند سطح مختلف طراحی شود تا پوشش کاملی ایجاد گردد.
در سطح خرد یا همان امنیت شهری، کنترل ورودیها و خروجیهای شهر، نظارت بر مسیرهای اصلی تجمع و استقرار نیروهای انتظامی در نقاط کلیدی از مهمترین اقدامات است. ایستهای بازرسی در ورودیهای شهر و مسیرهای منتهی به حرم باید به گونهای طراحی شوند که ضمن حفظ امنیت، باعث ایجاد ترافیک و معطلی طولانی برای زائران نشوند. در سطح میانی یا امنیت پیرامونی استان، کل استان خراسان رضوی باید در وضعیت آمادهباش کامل قرار گیرد. کنترل مرزهای زمینی با کشورهای همسایه و نظارت دقیق بر مسیرهای ورودی به استان از اقدامات ضروری است. در سطح کلان نیز پدافند هوایی و نظارت هوایی اهمیت دوچندان پیدا میکند. استقرار سامانههای پدافندی در اطراف شهر، پرواز مستمر پهپادهای نظارتی و آمادهباش کامل نیروی هوایی از جمله اقداماتی است که آرامش خاطر را برای شرکتکنندگان فراهم میآورد.
مدیریت تهدیدات احتمالی نیز بخش جداییناپذیر این طرح امنیتی است. در رویدادهای بزرگ همیشه احتمال بروز تهدیدات امنیتی یا اقدامات خرابکارانه وجود دارد. به همین دلیل، سناریوهای مختلفی مانند حمله تروریستی، بمبگذاری یا حمله سایبری به زیرساختهای حیاتی باید از قبل تمهید شوند تا در صورت بروز بحران، واکنش سریع و مؤثر امکانپذیر باشد. همکاری اطلاعاتی با کشورهای همسایه برای شناسایی و جلوگیری از نفوذ عناصر خرابکار نیز در این شرایط ضروری است. اما امنیت در چنین مراسمی تنها به معنای حضور نیروهای نظامی و انتظامی نیست، بلکه به معنای ایجاد احساس آرامش در میان مردم است تا بتوانند با اطمینان و بدون دلهره در مراسم حضور پیدا کنند. امنیت روانی در چنین تجمعاتی به اندازه امنیت فیزیکی اهمیت دارد و باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.
بعد بینالمللی مراسم؛ فرصتی برای نمایش وحدت امت
چنین رویدادی صرفاً یک مراسم داخلی نخواهد بود. با توجه به جایگاه منطقهای ایران و ارتباطات سیاسی و مذهبی آن با بسیاری از کشورهای اسلامی، حضور گسترده هیئتهای خارجی، شخصیتهای مذهبی و سیاسی و حتی مردم عادی از کشورهای مختلف، یک فرصت تاریخی و یک چالش مدیریتی همزمان خواهد بود. مدیریت این بعد بینالمللی نیازمند برنامهریزی دقیق و استفاده حداکثری از ظرفیتهای دیپلماتیک کشور است.
دعوت رسمی از هیئتهای خارجی اولین گام در این مسیر است. دولت میتواند از طریق مجاری دیپلماتیک از رهبران و شخصیتهای مذهبی کشورهای مختلف برای حضور در مراسم دعوت کند. این دعوتها باید به گونهای باشد که طیف گستردهای از کشورهای اسلامی و حتی غیراسلامی را شامل شود. تشکیل کمیته میزبانی بینالمللی با نیروهای مسلط به زبانهای خارجی و آشنا با فرهنگ کشورهای مختلف، وظیفه برنامهریزی برای استقبال، اسکان، حملونقل و امنیت مهمانان خارجی را بر عهده خواهد گرفت. خدمات ترجمه و ارتباطات رسانهای نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. پوشش مراسم به زبانهای مختلف مانند عربی، انگلیسی، اردو، ترکی، روسی و فرانسوی و فراهم کردن امکانات ترجمه همزمان برای مهمانان خارجی از جمله اقدامات ضروری است.
این مراسم میتواند فرصتی برای دیپلماسی عمومی و نمایش همبستگی جهان اسلام باشد. دیدارهای دوجانبه مقامات ایرانی با هیئتهای خارجی در حاشیه مراسم میتواند به تقویت روابط دیپلماتیک کمک کند. اما شاید مهمترین مزیت بینالمللیسازی مراسم، ایجاد بازدارندگی امنیتی در برابر تهدیدات احتمالی باشد. هرگونه تعرض به چنین گردهمایی عظیم بینالمللی که در آن شهروندان کشورهای مختلف حضور دارند، تبعات جهانی برای متجاوزین خواهد داشت و هزینه حمله را به شدت افزایش میدهد. این یک محاسبه راهبردی برای دشمنان خواهد بود که نمیتوانند به سادگی از کنار آن عبور کنند. همچنین باید تمهیدات لازم برای حضور میلیونها تبعه خارجی مقیم ایران، به ویژه همسایگان عراقی، پاکستانی و افغانستانی که ارادت خاصی به رهبر انقلاب دارند، پیشبینی شود.
ادامه دارد…
