محمد امیر اکبری پژوهشگر حوزه مدیریت دولتی در یادداشتی برای اندیشکده رهیافت نوشت:
مدت زیادی نیست که از آتش بس اعلامی میان ایران و آمریکا گذشته است. در نگاه اول به نظر می رسد پیامدهای محاصره دریایی و تداوم زمان جنگ نظامی و قطعی اینترنت، مجموعاً بر فضای اقتصادی و ارزی تاثیر گذاشته و پیامد آن در روزهای اخیر در حال نمایان شدن است. محاصره از قدیم الایام و در زمان عصر قلعه ها و دژها یک روش مرسوم برای قطع هرگونه ارتباط و تامین نیاز ساکنان آن با فضای بیرون بوده و به عنوان روشی پرریسک اما سودمند در بلند مدت برای از پا در آوردن استقامت طرف مقابل کاربرد داشته است. اما نکته قابل ملاحظه این است که این اقدام برای فضای کوتاه مدت و در زمان محدود کارایی ندارد بلکه بیشتر به طرف محاصره کننده لطمه مالی میزند. هدف از محاصره، ایجاد فرسایش اقتصادی و معیشتی در طرفی ست که نیروی مهاجم از نظر نظامی و جنگی قادر به شکست او نخواهد بود.
اما شرایط کنونی متفاوت از محاصره یک قلعه نسبتا کوچک و محصور است. ایران با حدود 6000 کیلومتر مرز زمینی و حدود 2700 کیلومتر مرز دریایی، کریدورهای زمینی و راه های متنوع بینالمللی، کنترل تنگه هرمز به عنوان یکی از مهم ترین آبراهه های جهانی و منابع بسیار غنی نفتی و گازی و مشتقات آنها، به هیچ عنوان شبیه یک قلعه شکننده نیست. آنچه از داده های مراکز ردیابی بی طرف مثل تانکر ترکرز[1] به دست می آید این است که حتی در شرایط محاصره نیز جمهوری اسلامی ایران توانسته به مدد محیط پهناور دریای عمان، روش های نوین دور زدن محاصره و تاکتیک های فروش محصول همچون بهره گیری از ناوگان سایه و معامله در مبدا که همگی متکی بر تجربه سالیان دراز ملت ما در مقابله با تحریم های سنگین و چندجانبه دشمن است، تجارت خود را با کشورهای متعدد حفظ کند. فارغ از بحث تنگه و دریا، مسیرهای تجارت زمینی با راه آهن نیز به سرعت در روزها و هفته های اخیر با افزایش ظرفیت و گسترش جدی مواجه شده اند و تجارت کالاهای اساسی نیز از مسیرهای اینچنینی و دریای خزر درحال انجام است.
اما آنچه که برای مردم مبعوث شده در میادین و خیابان ها و البته همه مردم ایران سوال است این است که چرا در روزهای اخیر شاهد افزایش سرسام آور قیمت کالاها و ارز و طلا بوده ایم؟ آیا این ها واقعا ثمره جنگ و محاصره است؟ بنا به گفته اقتصاددانانی برجسته همچون سعید لیلاز در برنامه به وقت ایران[2] اساساً با توجه به آنچه گفته شد از منظر درصد موفقیت و شکست محاصره و مسیرهای گوناگون تجارت ایران و البته توجه به این نکته که آثار جنگ از منظر زنجیره تامین مواد اولیه و یا خسارت هایی که در تامین مواد اساسی همچون فولاد و پتروشیمی ایجاد شده حداقل بعد سه ماه از آغاز یک جنگ نمایان میشود، پاسخ این گرانی قطعا عباراتی همچون «جنگه» نیست!. صنعت فولاد به طور طبیعی ذخایری تا مدت زمان حداقل 3 الی 6 ماه برای مصرف و فروش در شرایط خاص در انبارهای خود ذخیره میکند. همچنین شرکت هایی که از فولاد خام برای تولید محصول بهره می برند (مثل شرکت های خودرو سازی) نیز ذخایر قابل توجهی در انبارهای خود دپو کرده اند که پیش بینی طبیعی و مرسوم این شرکت ها برای شرایط اینچنینی است. از همه آنچه گفته شد میشود نتیجه گرفت که اثار واقعی جنگ و کمبودها هنوز هویدا نشده. پس چه چیزی به راستی عامل این افزایش قیمت عجیب و افسارگسیختگی بازارهاست؟
فارغ از اینکه به جواب این سوال از منظر چه کسی و در چه شرایطی بپردازیم (که البته پاسخ برای کسانی که کمی اقتصاد خوانده باشند مبرهن است!) باید ببینیم چه کسانی ناآگاهانه و یا حتی عالمانه بر طبل جنگ زدگی اقتصاد می کوبند. توجیهاتی چون شرایط جنگی و تخریب زیرساخت ها و صنایع مادر، آنچیزی نیست که مورد وفاق متخصصین امر باشد. بلکه بهانه ای برای فرار از پاسخگویی در قبال اصلاح ساختار معیوب اقتصاد است. اگر هم بنا به مخفی شدن پشت دیوار فتنه باشد حتی در دوران اغتشاشات داخلی سال 1404، قیمت دلار در یک بازه نسبتا ثابت باقی مانده بود. مسئله مردم این است که چرا همان کسانی که سالها در دوران رئیس جمهور اسبق سکان دار کشتی اقتصاد بوده و کارنامه ای بس سیاه در مدیریت قیمت ها و ارز داشتند دوباره به این مسئولیت خطیر دست پیدا کرده اند!؟. کسانی که طلبکارانه رئیس جمهور شهید را خطاب قرار میدادند و حالا پاسخی برای افزایش 60 برابری قیمت دلار از زمان آغاز دوره پیشین خود ندارند. کارشناسانی که سر اسم آنها قسم میخوردند و در دفاع از آنها در صحن علنی سخن می گفتند چرا پاسخگوی این وضعیت نیستند؟. بیانات رهبر شهید از آنچه به سر حکومت حضرت علی علیه السلام آمد را باید در اذهان مان تکرار کنیم. حضرت علی علیه السلام در هیچ جنگ نظامی مغلوب نشد اما در موارد زیادی با جنگ نرم، مانع رسیدن آن بزرگوار به اهداف شان شدند[3]. شایعه پراکنی، دروغ، آدرس غلط و فریب افکار عمومی از مصادیق بارز جنگ نرم و ادامه ریسمان جنگی است که دشمنان خونخوار این مرز و بوم به آن تحمیل کردند. مردم و نیروهای سرافراز مسلح ما در این جنگ سربلند شده و آزمون خود را با موفقیت گذراندند؛ حالا نوبت مسئولین اقتصادی و سیاسی است تا مانع از رسیدن دشمن در آنچه پیش از این در آن مفتضحانه شکست خورده بود بشوند.
[1] Tanker trackers
[2] https://telewebion.ir/episode/0x16c0b6b9
[3] بیانات رهبر شهید در دیدار با خانواده شهید سلیمانی و یاران. 13 دی 1404
