محمد جاننثاری پژوهشگر حوزه مدیریت در یادداشتی برای اندیشکده رهیافت نوشت:
در شرایط «جنگ ترکیبی» که فشارهای اقتصادی، روانی و رسانهای به طور همزمان بر جامعه وارد میشود، تابآوری اقتصادی مردم به یک مسئله راهبردی تبدیل میشود. در چنین شرایطی، برخی کسبوکارها با کاهش حاشیه سود خود تلاش میکنند کالا و خدمات را با قیمت مناسبتر در اختیار مردم قرار دهند. این رفتار، صرفاً یک تصمیم اقتصادی نیست؛ بلکه نوعی مسئولیتپذیری اجتماعی و همراهی با منافع ملی محسوب میشود. با این حال، تداوم این رویکرد بدون حمایت ساختاری دشوار است. بنابراین، ضروری است دولت و نهادهای عمومی، سازوکاری رسمی برای حمایت و جبران بخشی از هزینههای این کسبوکارها طراحی کنند.
۱. مسئله اصلی
در اقتصاد بازار، کاهش حاشیه سود معمولاً از طریق افزایش حجم فروش جبران میشود. اما در شرایط رکود یا کاهش قدرت خرید مردم، افزایش فروش تضمینشده نیست. بنابراین کسبوکارهایی که داوطلبانه سود خود را کاهش میدهند، در معرض ریسک اقتصادی قرار میگیرند. در نتیجه، اگر این رفتار حمایت نشود: 1. انگیزه تداوم آن کاهش مییابد؛ 2. عدالت رقابتی میان کسبوکارها مخدوش میشود؛ 3. بازار به سمت حداکثرسازی سود کوتاهمدت بازمیگردد.
۲. پیشنهاد: طراحی «پویش ملی حمایت از کسبوکارهای منصف»
الف) ایجاد سامانه رسمی معرفی
دولت میتواند یک سامانه رسمی (پرتال یا اپلیکیشن) راهاندازی کند که مردم کسبوکارهای منصف را معرفی کنند و شاخصهایی مانند سطح قیمت، کیفیت، ثبات عرضه و رضایت مشتری ثبت شود. فرآیند صحتسنجی توسط نهادهای نظارتی انجام گیرد. این سامانه باید شفاف و دادهمحور باشد.
ب) اعطای نشان رسمی (برچسب اعتماد اقتصادی با اعتبار محدود)
پس از ارزیابی، به این کسبوکارها یک «نشان رسمی مسئولیت اقتصادی» اعطا شود که:
در فضای مجازی قابل نمایش باشد (قابلیت اعتبار سنجی به صورت مجازی داشته باشد)، در فروشگاهها نصب شود و در رسانه ملی معرفی گردد. این نشان باعث افزایش اعتماد عمومی و افزایش تقاضا میشود.
ج) جبران بخشی از کاهش سود از سوی دولت
حمایت دولت میتواند به چند شکل باشد: 1. معافیت یا تخفیف مالیاتی هدفمند 2. تسهیلات کمبهره سرمایه در گردش 3. اولویت در تأمین مواد اولیه یا خدمات دولتی 4. حمایت تبلیغاتی رایگان در رسانه ملی و پلتفرمهای رسمی
این اقدامات باعث میشود کاهش سود صرفاً از طریق افزایش فروش جبران نشود، بلکه بخشی از آن از طریق حمایت ساختاری پوشش داده شود.
۳. آثار اقتصادی و اجتماعی طرح
۱. افزایش اعتماد عمومی: وقتی مردم ببینند دولت از کسبوکارهای منصف حمایت میکند، سرمایه اجتماعی تقویت میشود.
۲. کاهش فشار تورمی روانی: در جنگ اقتصادی، انتظارات تورمی نقش مهمی دارد. معرفی رسمی کسبوکارهای با قیمت منصفانه میتواند فضای روانی بازار را متعادل کند.
۳. تشویق رقابت سالم: سایر بنگاهها نیز برای دریافت نشان رسمی، به سمت قیمتگذاری منصفانهتر حرکت میکنند.
۴. تبدیل مسئولیت اجتماعی به مزیت رقابتی: در این حالت، اخلاق اقتصادی به یک مزیت بازار تبدیل میشود، نه یک هزینه اضافی.
۴. الزامات اجرایی
برای موفقیت چنین پویشی، چند شرط ضروری است: 1. تعریف دقیق شاخصهای «سود منصفانه» 2. جلوگیری از سوءاستفاده تبلیغاتی 3. نظارت مستمر و ارزیابی دورهای 4. شفافیت کامل در فرآیند انتخاب 5. مشارکت فعال اتاقهای بازرگانی و اتحادیهها
۵. نتیجهگیری
در شرایط جنگ ترکیبی، اقتصاد تنها عرصه مبادله کالا نیست، بلکه بخشی از میدان تابآوری ملی است. کسبوکارهایی که با کاهش سود به حفظ قدرت خرید مردم کمک میکنند، در واقع در حال ایفای نقشی عمومی هستند. حمایت از این بنگاهها نهتنها یک اقدام اقتصادی، بلکه یک سیاست تقویتکننده سرمایه اجتماعی و امنیت اقتصادی است. ایجاد یک پویش رسمی ملی برای شناسایی، معرفی و حمایت از کسبوکارهای منصف میتواند: فشار معیشتی را کاهش دهد، رقابت سالم را تقویت کند و پیوند میان دولت، بازار و مردم را مستحکمتر سازد. چنین سیاستی، اگر بهدرستی طراحی و اجرا شود، میتواند به الگویی پایدار برای مدیریت اقتصادی در شرایط خاص تبدیل گردد.
