امیرحسین هاشمی پژوهشگر حوزه روابط بینالملل در یادداشتی برای اندیشکده رهیافت نوشت:
در تحلیل جنگهای معاصر، توان نظامی کشورها فقط با تعداد نیرو یا تجهیزات سنجیده نمیشود. یکی از عوامل کلیدی، نسبت میان سرعت مصرف مهمات در میدان نبرد و ظرفیت تولید صنعتی برای جایگزینی آنها است. اگر مصرف از تولید پیشی بگیرد، حتی ارتشهای پیشرفته نیز با محدودیتهای لجستیکی مواجه میشوند.
۱. فشار بر ذخایر تسلیحاتی و مسئله ظرفیت تولید
برخی گزارشهای رسانهای غربی مانند بلومبرگ و واشنگتن پست به نگرانی درباره کاهش نسبی ذخایر برخی تسلیحات پیشرفته آمریکا در جنگ اخیر اشاره کردهاند:
• موشکهای کروز JASSM‑ER
گزارشهایی ادعا میکنند موجودی عملیاتی این موشکها از حدود ۲۳۰۰ به حدود ۴۲۵ فروند کاهش یافته است؛ بازسازی چنین ذخایری به توسعه ظرفیت صنعتی و زمان قابل توجه نیاز دارد.
• موشکهای تاماهاوک
در برخی عملیاتها بخشی از موجودی این موشکها در مدت کوتاهی مصرف شده، در حالی که نرخ تولید سالانه آنها محدود است؛ موضوعی که شکاف میان مصرف عملیاتی و تولید صنعتی را نشان میدهد.
• موشکهای پاتریوت
در برخی برآوردها مصرف چندروزه این موشکها تا حدود ۸۰۰ فروند تخمین زده شده است؛ رقمی نزدیک به ظرفیت تولید سالانه آنها.
در ادبیات لجستیک نظامی، بازسازی ذخایر راهبردی چنین تسلیحاتی معمولاً ۳ تا ۵ سال زمان نیاز دارد.
۲. مفهوم «تابآوری تولیدی»
در برخی تحلیلها درباره برنامه موشکی ایران، بر مفهوم تابآوری تولیدی (Industrial Resilience) تأکید میشود؛ یعنی توان ادامه تولید تسلیحات در شرایط جنگ یا فشار خارجی. این توان معمولاً به عواملی مانند پراکندگی مراکز تولید، تأسیسات زیرزمینی و اتکای بیشتر به زنجیره تأمین داخلی وابسته است.
بر اساس برخی برآوردهای رسانهای، ایران ممکن است بیش از هزاران موشک بالستیک آماده استفاده در اختیار داشته باشد و در شرایط جنگی توان افزایش تولید ماهانه تا چند صد فروند را داشته باشد؛ هرچند این ارقام عمدتاً بر پایه برآوردهای اطلاعاتی هستند.
۳. تأثیر جنگهای منطقهای بر تعهدات نظامی جهانی
پراکندگی تعهدات امنیتی آمریکا در اروپا، شرق آسیا و خاورمیانه باعث میشود در شرایط جنگهای گسترده، منابع دفاعی و تسلیحاتی میان چند جبهه تقسیم شود. این وضعیت میتواند به جابهجایی سامانههای دفاعی، کاهش موقت بازدارندگی در برخی مناطق و تأخیر در اجرای قراردادهای تسلیحاتی با متحدان منجر شود؛ مسئلهای که در مطالعات راهبردی با عنوان «چالش توزیع نیرو و منابع» (Force Allocation Problem) شناخته میشود.
• تأخیر در تحویل ۴۰۰ موشک تاماهاوک به ژاپن.
• کندی در ارسال موشکهای پاتریوت به اوکراین.
• گزارش آتلانتیک از تعلیق موقت فروش پاتریوت و مهمات هدایتشونده به برخی متحدان اروپایی.
• تعویق تحویل پنج سامانه پاتریوت به سوئیس.
• انتقال اجزای سامانه تاد از کره جنوبی به خاورمیانه برای پاسخ به نیازهای فوری عملیاتی.
جمعبندی
جنگهای مدرن نشان میدهند که توان صنعتی و لجستیکی به اندازه قدرت نظامی اهمیت دارد؛ زیرا در درگیریهای پرشدت و طولانی، پایداری تولید و سرعت جایگزینی مهمات میتواند عامل تعیینکننده در تداوم توان رزمی کشورها باشد.
