بررسی روانشناختی اثر تجمعات شبانه در ایام جنگ رمضان در افزایش تاب آوری اجتماعی

ایمان زاغیان پژوهشگر حوزه خدمات سلامت روان در یاددداشتی برای اندیشکده رهیافت نوشت:

مقدمه
تجمعات شبانه دستور کاری است که از ابتدای جنگ رمضان توسط مردم کشورمان در سراسر کشور عملیاتی میشود. این موضوع توسط رهبر معظم انقلاب و مسئولین کشوری و لشکری مورد تأکید قرار گرفته است. از طرفی مورد خشم دشمنان متجاوز به خاک میهن اسلامی ما بوده است که به نظر میرسد بسیاری از نقشه های آنان را بر هم زده است. بررسی این موضوع ابعاد مختلفی دارد. یکی از ابعاد آن بعد روانشناختی آن است.
اثرات تجمعات شبانه
این تجمعات به لحاظ روانشناختی اثرات مختلفی دارد. در ادامه به بررسی برخی از اثرات این تجمعات خواهیم پرداخت:
1- کاهش استرس و اضطراب جنگ
افراد وقتی در زمان تهاجم بی رحمانه دشمن قرار دارند امکان وحشت و ترس وجود دارد و حتی ممکن است افراد دچار آسیب های جنگ بشوند. اما این در حالی است که حضور در این تجمعات به دلیل اینکه افراد از تنهایی خارج میشوند ترس را کاهش میدهد. این در حالی است که رسانه های دشمن تلاش میکنند مردم از حضور در خیابان ها امتناع کنند و آنان را از این حضور میترسانند.
2- افزایش روحیه همدلی
وقتی مردم کنار هم قرار میگیرند و با هم شعار میدهند، میتوانند با یکدیگر ارتباط بگیرند و از احوال هم مطلع شوند. این بر خلاف اتفاقی است که زندگی شهرنشینی بر سر مردم آورده است و افراد از احوال یکدیگر بی خبر هستند و منزوی شده اند. همچنین در این تجمعات که به خصوص با راهبری مساجد و کانونهای فرهنگی مذهبی شکل میگیرد فعالیتهای خیرخواهانه راحت تر و بیشتر رقم میخورد. برخی از مساجد و ائمه جماعت از مردم تقاضا میکنند برای قربانی کردن کمک کنند. با حضور چشمگیر مردم در مساجد این مبالغ با سهولت بیشتری جمع آوری میشود. همین موضوع فارغ از اجر و برکت معنوی آن باعث میشود مردم فقیر و کم بضاعت محلات نیز منتفع شوند و حتی قاعده «مؤلفه قلوبهم» که در سوره مبارکه توبه آیه 60 بدان اشاره شده است محقق شود و افراد بیشتری دلشان نسبت به اسلام و مسلمین دلشان گرم شود.
3- بالا بودن قدرت جمع نسبت به قدرت فرد
افراد ممکن است هر کدام توان مشخصی داشته باشند که میتواند گره هایی را باز کند. افرادی که در تجمعات شرکت میکنند قطعا هر یک دارای تخصص و فنی هستند. هر کدام از این افراد میتوانند با جمع شدن یکدیگر ذیل تجمعات حمایت از نیروهای مسلح و جمهوری اسلامی ایران آمادگی خود را برای ارائه خدمت در زمینه هایی که تخصص دارند اعلام کنند. با کنار هم قرار گرفتن این افرادی که در هر محله ای ممکن است وجود داشته باشد یک جمع مؤمنانه شکل میگیرد که میتواند کارهای بزرگی انجام دهد و گره های مهمی را باز کند.
4- افزایش روحیه معنویت در جامعه
افراد مختلف در زمان جنگ رمضان حول یک «امر مقدس» دور هم جمع شده اند و «اتحاد مقدس» خود را شکل میدهند. این رویداد با حسن تصادف در ماه مبارک رمضان رقم خورده است. حال و هوای ماه مبارک رمضان که سرشار از معنویت و احساسات مثبت می باشد زمینه افزایش معنویت های جمعی را نیز افزایش میدهد. افراد در این شرایط با تضرع بیشتری به محضر امام زمان (علیه السلام) استغاثه میکنند. با هم سرودهای حماسی و مذهبی میخوانند. در کنار هم برای پیروزی رزمندگان اسلام و جبهه مقاومت دعا میکنند. الله اکبر میگویند و شعار میدهند. اینها موضوعاتی است که در شرایط عادی کمتر میتواند رقم بخورد. این به غیر از این است که بسیاری از علما همچون آیت الله جاودان تاکید میکنند اصل حضور در این تجمعات مصداق قیام لله است و نزد خداوند ارج و قرب دارد.
5- افزایش روحیه شجاعت
شهید مطهری در کتاب اخلاق اسلامی (1391) بیان میکند راه ایجاد خوی شجاعت، انجام رفتارهای شجاعانه است. درست در زمانی که دشمنان تهدید میکنند و حتی اخطار میدهند که مردم برای حفظ جان خود از خانه هایشان بیرون نیایند ولی مردم خلاف خواسته دشمن عمل میکنند و خیابان ها را با حضور خود لبریز میکنند باعث میشوند روحیه شجاعت در آنها بیشتر شود. برای مثال به وفور در اتفاقات چند روز اخیر دیده شده در این تجمعات وقتی صداهای انفجار شنیده می شد، مردم پس از شنیدن انفجار یا حتی دیدن آن در نزدیک محل تجمع خود ندای الله اکبر سر میدادند. اما این در حالی است که اگر همین افراد در منازل خود بودند امکان داشت ترس بیشتری را تجربه کنند. اما حضور در جمع باعث میشد ترسشان بریزد و شجاعت پیدا کنند. چه بسا اگر کسی از هموطنان خود را متاثر از جراحت ببینند به او کمک میکنند.
6- ایجاد فضای خاطره انگیز در حافظه سرگذشتی و رویدادی مردم
حضور در این تجمعات و کنار هم قرار گرفتن مردم، شور و نشاط جامعه را بالا میبرد و مردم در حافظه سرگذشتی و رویدادی خود این لحظات را ثبت خواهند کرد که همیشه از آن به شیرینی یاد خواهند کرد. این اتفاقات مانند همان چیزی است که در دوران دفاع مقدس هشت ساله برای بسیاری از والدین ما خاطره انگیز بوده است و همیشه از آن یاد میکردند و ما تصور میکردیم دیگر چنین اتفاقاتی روی نخواهد داد.
7- افزایش احساس غرور ملی
نمادهایی چون پرچم برای هر ملتی غرورانگیز است. مردمی که در دل یکی از سخت ترین حوادث کشور خود قرار دارند، تکیه کردن بر هویت ملی شان یکی از پناهگاهها و تکیه گاههای امنی است که میتوانند از آن آرامش بگیرند. همچنین حضور حماسی و پرشور مردم با در دست داشتن پرچمهای زیبای کشورمان این احساس را تهییج و تحریک میکند.