حمیدرضا طاهری جانبازلو پژوهشگر حوزه خط مشی گذاری عمومی در یادداشتی برای اندیشکده رهیافت نوشت:
در زمان جنگ یا بحران های شدید، شفافیت اطلاعات به یکی از ظریف ترین چالش های مدیریت عمومی تبدیل می شود. هر چه تهدید بیشتر می شود، عطش جامعه برای دانستن نیز بیشتر می گردد؛ اما افراط در اطلاع رسانی نه تنها عطش را فرو نمی نشاند، بلکه اضطراب جمعی را تغذیه می کند. در این وضع، دیگر مسئله این نیست که اطلاعات منتشر شود یا نه، بلکه اینکه چگونه، در چه سطح و با چه کیفیتی منتشر شود تا هم اعتماد عمومی حفظ گردد و هم تعادل روانی جامعه از بین نرود. مدیریت مطلوب شفافیت یعنی طراحی یک نظام ارتباطی که میان دو نیاز بنیادی مردم، حق دانستن و حق احساس امنیت ، توازن برقرار کند. مردم باید بدانند که دولت یا نهادهای مسئول وضعیت را در کنترل دارند، نه اینکه تصویر کامل نظامی یا آماری در اختیارشان باشد. این توازن با گزینش دقیق محتوا، زمان بندی انتشار و نحوه روایت اطلاعات حاصل می شود. به بیان فنی تر، هدف شفافیت در جنگ افزایش درک عمومی از وضعیت است، نه افزایش حجم داده های منتشر شده.
برای تحقق این هدف، شفافیت نیازمند خروج از تصمیم های موردی و سلیقه ای و ورود به یک چارچوب از پیش طراحی شده است. اینجاست که مفهوم پروتکل شفافیت اطلاعات اهمیت پیدا می کند. پروتکل، مجموعه ای از قواعد روشن و از پیش توافق شده است که تعیین می کند چه نوع اطلاعاتی، در چه زمانی، با چه سطحی از جزئیات و از چه کانالی منتشر شود. وجود چنین پروتکلی باعث می شود اطلاع رسانی در شرایط فشار، به واکنش های احساسی یا پراکنده تبدیل نشود. در گام نخست، پروتکل باید بر طبقه بندی اطلاعات استوار باشد. همه اطلاعات پیامد یکسانی ندارند: برخی صرفا توصیف وضعیت عمومی اند، برخی حساسیت امنیتی دارند، و برخی دیگر اگر بدون تفسیر منتشر شوند می توانند موجب برداشت های نادرست شوند. پروتکل باید مشخص کند کدام دسته از اطلاعات انتشار فوری دارند، کدام نیازمند تأخیر یا تجمیع اند، و کدام فقط در قالب تحلیل های تفسیری قابل ارائه هستند.
عنصر دوم پروتکل، تنظیم سطح جزئیات است. شفافیت لزوما به معنای ارائه جزئیات کامل نیست. در بسیاری از موارد، اعلام اصل وقوع یک رویداد، همراه با توضیح کلی درباره پیامدها و اقدامات انجام شده، برای حفظ اعتماد عمومی کافی است. جزئیات مکانی، زمانی یا عملیاتی می توانند با تأخیر یا به صورت کلی تر منتشر شوند. این رویکرد هم اصل صداقت را حفظ می کند و هم از پیامدهای ناخواسته جلوگیری می نماید.
زمان بندی انتشار اطلاعات نیز بخش جدایی ناپذیر پروتکل است. اگر اطلاع رسانی بیش از حد به تأخیر بیفتد، فضای شایعه و روایت های غیررسمی تقویت می شود؛ و اگر بدون پردازش و چارچوب انجام شود، ممکن است شوک روانی ایجاد کند. به همین دلیل، پروتکل های موفق معمولا بر چرخه های اطلاع رسانی منظم و قابل پیش بینی تکیه دارند تا افکار عمومی بداند چه زمانی و از کجا باید اطلاعات معتبر دریافت کند.
پروتکل شفافیت همچنین نیازمند مرجع واحد اطلاع رسانی است. تعدد صداها و روایت های متناقض، حتی اگر همگی صادقانه باشند، به سرعت سرمایه اعتماد عمومی را فرسایش می دهد. تعیین سخنگوها، حدود اختیارات آنان و نحوه هماهنگی میان نهادها، از الزامات حیاتی این چارچوب است.
در نهایت، باید توجه داشت که هیچ پروتکلی ثابت و غیرقابل تغییر نیست. شفافیت در جنگ یک فرایند تنظیمی پویاست. پروتکل باید امکان بازبینی مستمر بر اساس شاخص هایی مانند واکنش اجتماعی، سطح اضطراب عمومی، میزان شایعات و اعتماد به منابع رسمی را داشته باشد. تنها در این صورت است که شفافیت می تواند هم زمان صادقانه، مسئولانه و پایدار باقی بماند.
