تکین قشنگی پژوهشگر حوزه معماری و شهرسازی در یادداشتی برای اندیشکده رهیافت نوشت:
از ابتدای جنگ تا کنون، بسیاری از بناها و ساختمانهای غیرنظامی در سراسر کشور مورد اصابت پرتابههای امریکا و اسراییل قرار گرفتهاند که تا کنون قریب به ٧٠٠٠ ساختمان غیرنظامی آسیب دیدهاند و یا تخریب شدهاند. در این میان متاسفانه تعدادی مدرسه و بیمارستان نیز از قربانی جنگ بیقانون امریکا و اسراییل شدهاند. در همین راستا، آسیب دیدن آثار تاریخی، فرهنگی و تمدنی ایران برای دشمنان کوچکترین اهمیتی نداشتهاست و بارها و بارها وقوع انفجار در نزدیکی و مجاورت این سایتها، مردم را نگران کردهاست.
از هدف قرار گرفتن میدان ارگ تهران و آسیب دیدن مجموعه کاخ گلستان و آثار پیرامون آن گرفته تا هدف قرار گرفته شدن مرکز شهر اصفهان و سایت دولتخانهی صفوی. با وجود نصب سپر آبی یونسکو در محل این آثار، دشمن همچنان ابایی از آسیب و تخریب به این سایتها ندارد و متاسفانه سازمانی نظیر یونسکو نیز صرفا به محکومیت، توصیه و رعایت دستورالعملها اکتفا میکند.
دوشنبه ١٨ اسفندماه حمله به ساختمان استانداری اصفهان و انفجار عظیم ناشی از آن، متاسفانه این مسئله را آشکار ساخت که طرفین ایران در جنگ نه تنها به حفظ این آثار تمدنی و جهانی علاقهای ندارند بلکه مشکلی نیز با تخریب آن ندارند. در این حمله هرچند متاسفانه کاخ چهلستون، کاخ عالی قاپو، عمارت رکیبخانه و تالارهای تیموری ، اشرف و مجموعهی میدان نقش جهان آسیب دیدند اما خوشبختانه پیش از شروع جنگ اشیا و آثار متعددی که درون آنها به نمایش مردم در میآمد، از این بناها جمعآوری شده بودند و به فضاهای امن انتقال داده شده بودند.
از ابتدای جنگ نیز ایران خواستار اعطای نشان حفاظت تقویت شده به تمام آثار ثبت جهانی خود در یونسکو شده بود اما این نشان نیز در جلوگیری از این حملات کاری از پیش نبرد. بناهای مهم شهر اصفهان نیز به مانند شهر تهران در مرکزیت این شهر قرار دارد و با تهجم به این شهر، بناها و ساختمانهای تاریخی درون آن نیز در معرض خطر قرار دارند. شهر اصفهان که نگین درخشان فرهنگ و تمدن دورهی پس از اسلام تاریخ ایران است، در معماری دورهی اسلامی ایران بیهمتاست و اوج هنر، حکمت و فنآوری معماری دورهی صفوی را میتوان در آن مشاهده کرد. یادگارهای ارزشمند دورهی صفوی در شهر اصفهان با شرافت و نبوغ مردم این کشور عجین گشته و کار دست هنرمندان و استادانی نظیر استاد علی اکبر اصفهانی، استاد محمدرضا اصفهانی، استاد حسین بنا و استاد رضا عباسی سالیان سال است که اعتلای هنر و خلاقیت ایرانی را به رخ تماشاگران میکشد. حال که زحمات شیخ بهایی، اللهوردی خان و شاه عباس یکم در بنا کردن اثری به قدرت فرهنگی اصفهان به مخاطره افتادهاست، لازم است تشکیلات و نهادهای مردمی و سازمانهای دولتی با فشار آوردن به مجامع ذیریط بینالمللی، از وقوع حملات در نزدیکی کلیه سایتهای ثبت ملی و جهانی ایران جلوگیری کنند.
از جمعآوری امضا در کارزارهای مجازی و حقیقی گرفته تا تشکیل تجمعات در گسترهی فرهنگی ایران کوچکترین کارهاییست که هر ایرانی در خصوص حفظ این آثار تمدن و فرهنگ خود میتواند انجام بدهد. تشکلات دانشجویی با همراهی اساتید دلسوز، امروز بجای ابراز نگرانی میتوانند با جمعآوری امضا، ارسال نامه و تجمعات از تکرار این حملات جلوگیری کنند. دولت نیز در شرایط کنونی میتواند صدای مردم و دلسوزان این گسترهی فرهنگی باشد و همانند پلی اعتراضات و نگرانیهای مردم در خصوص ریشههای فرهنگی خود را به گوش مجامع بیاالمللی برساند.
استفاده از تجربیات کشورهایی نظیر اوکراین ، عراق و سوریه میتواند تا حد زیادی از آسیبهای این جنگ به آثار تاریخی جلوگیری کند. ابتدا ضرورت نقشه برداری و مستندسازی بناها و کاشیکاری ها و تزئینات است که در صورت آسیب بتوان براحتی همانند قبل آنها را بازسازی کرد. دوم ضرورت حفاظت فیزیکی به وسیلهی ابزار عمرانی است. به عنوان مثال پوشاندن درها، پنجره و ارسیها با استفاده از تخته و ضرورت مقاومسازی بناهای قدیمی با استفاده از داربست، کیسههای شن و موارد مشابه آن.
از ابتدای جنگ اوکراین حفاظت و نگهداری آثار تاریخی و موزهها همواره بصورت داوطلبانه انجام میشود که این کارها اعم از حراست فیزیکی، مقاومسازی توسط کیسههای شن، اجرای نصب داربست و نقشهبرداری و مستند سازی است. در اکثر کشورهای درگیر جنگ نیز مردم با مشخص کردن سایتهای تاریخی بر روی نقشههای آنلاینی نظیر گوگل مپس، کارزارهایی بینالمللی برای جلوگیری از حمله به این سایتها ایجاد کردهاند.
